7 chính sách mới doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần lưu ý từ tháng 10/2026

Bước sang tháng 10/2026, hàng loạt quy định mới liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu bắt đầu được áp dụng. Những thay đổi đáng chú ý tập trung vào thủ tục hải quan điện tử, khai báo phương tiện vận tải, quản lý tại Cửa khẩu thông minh, chứng từ điện tử, kinh doanh xuất nhập khẩu gạo và hoạt động của doanh nghiệp FDI. Dưới đây là 7 chính sách mới doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần lưu ý từ tháng 10/2026 để chủ động rà soát quy trình và hạn chế vướng mắc khi thực hiện thủ tục.

1. Thực hiện thủ tục xuất nhập khẩu qua Cơ chế một cửa

Từ ngày 15/10/2026, Nghị định số 336/2026/NĐ-CP ngày 22/8/2026 chính thức có hiệu lực, quy định việc thực hiện thủ tục hành chính đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện vận tải xuất nhập cảnh, quá cảnh theo Cơ chế một cửa quốc gia và Cơ chế một cửa ASEAN.

Theo quy định mới, Cổng thông tin một cửa quốc gia đóng vai trò kết nối trong quá trình khai báo, tiếp nhận hồ sơ, chuyển chứng từ điện tử, trao đổi dữ liệu với các hệ thống xử lý chuyên ngành và trả kết quả xử lý.

Kết quả từ các cơ quan chuyên ngành cũng được chuyển đến hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan, phục vụ quá trình quyết định thông quan hàng hóa và xác nhận hoàn thành thủ tục đối với phương tiện vận tải.

Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, quy định này đòi hỏi việc khai báo và chuẩn bị dữ liệu điện tử cần được thực hiện chính xác, đồng bộ giữa các hệ thống có liên quan.

2. Quy định về khai báo phương tiện vận tải qua cửa khẩu

Cùng có hiệu lực từ 15/10/2026, Thông tư số 127/2026/TT-BTC ngày 27/8/2026 quy định cụ thể các chỉ tiêu thông tin và mẫu chứng từ sử dụng khi khai báo phương tiện vận tải xuất nhập cảnh, quá cảnh và chuyển cảng.

Các yêu cầu khai báo được xây dựng tương ứng với từng loại hình vận tải, bao gồm:

• Tàu biển qua cửa khẩu cảng biển;
• Tàu bay qua cửa khẩu hàng không;
• Phương tiện qua cửa khẩu đường bộ;
• Phương tiện đường thủy nội địa;
• Tàu hỏa liên vận quốc tế qua cửa khẩu đường sắt.

Việc khai báo được thực hiện thông qua Cổng thông tin một cửa quốc gia. Nếu hệ thống xảy ra sự cố, người khai thực hiện thủ tục bằng chứng từ giấy theo mẫu tương ứng.

Doanh nghiệp vận tải và đại lý cần kiểm tra đúng bộ chỉ tiêu áp dụng cho từng phương tiện để tránh thiếu hoặc sai thông tin khi làm thủ tục.

3. Quản lý hải quan tại khu vực Cửa khẩu thông minh

Một thay đổi đáng chú ý khác là Thông tư số 128/2026/TT-BTC ngày 27/8/2026, có hiệu lực từ 15/10/2026, quy định về kiểm tra, giám sát và quản lý hải quan tại khu vực Cửa khẩu thông minh.

Theo đó, khu vực này được ứng dụng các thiết bị và hệ thống công nghệ như camera, barie điện tử, cân điện tử và hệ thống quản lý hàng hóa có khả năng kết nối với hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.

Đối với hàng hóa nhập khẩu, thời gian lưu giữ tại khu vực Cửa khẩu thông minh tối đa là 30 ngày. Nếu hết thời hạn nhưng hàng hóa chưa được thực hiện thủ tục hải quan, chủ hàng sẽ được xử lý theo quy định hiện hành.

Trường hợp cần thay đổi phương tiện chứa hàng hoặc đóng gói lại hàng hóa trong khu vực này, doanh nghiệp cũng phải thực hiện thông báo với cơ quan Hải quan theo quy định.

Đáng chú ý, phương tiện vận tải thông minh không người lái hoạt động trong khu vực không phải thực hiện thủ tục hải quan xuất nhập cảnh nhưng vẫn thuộc phạm vi kiểm tra, giám sát của cơ quan Hải quan.

4. Chuẩn hóa định dạng dữ liệu chứng từ điện tử

Từ ngày 15/10/2026, Quyết định số 1434/QĐ-CHQ ngày 26/8/2026 của Cục Hải quan về quy định tạm thời đối với định dạng thông điệp dữ liệu chứng từ điện tử liên quan đến hàng hóa xuất nhập khẩu được áp dụng.

Một trong những nội dung doanh nghiệp cần quan tâm là việc trao đổi dữ liệu giữa hệ thống thông tin của doanh nghiệp và cơ quan Hải quan phải đáp ứng định dạng được quy định, trong đó áp dụng chuẩn JSON DataFormat.

Vì vậy, doanh nghiệp đang sử dụng phần mềm hoặc hệ thống riêng để phục vụ khai báo và trao đổi chứng từ điện tử nên chủ động kiểm tra khả năng tương thích, kết nối và truyền nhận dữ liệu trước khi quy định được áp dụng.

5. Điều kiện kinh doanh xuất nhập khẩu gạo có thay đổi

Nghị định số 365/2026/NĐ-CP ngày 23/9/2026 về kinh doanh xuất nhập khẩu gạo có hiệu lực từ 01/10/2026.

Theo quy định, thương nhân Việt Nam thuộc các thành phần kinh tế được tham gia kinh doanh xuất khẩu gạo khi đáp ứng điều kiện và được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo.

Trong đó, thương nhân cần có tối thiểu:

• 01 kho chuyên dùng để chứa thóc, gạo;
• 01 cơ sở xay xát gạo đáp ứng yêu cầu về an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

Kho và cơ sở xay xát có thể thuộc sở hữu của doanh nghiệp hoặc được thuê. Nếu sử dụng hình thức thuê, doanh nghiệp phải có hợp đồng bằng văn bản và đáp ứng các yêu cầu về thời hạn theo quy định.

Đối với hoạt động nhập khẩu gạo, thương nhân kinh doanh nhập khẩu cần thực hiện thông báo kế hoạch nhập khẩu với Bộ Công Thương.

6. Quy định mới đối với hoạt động mua bán hàng hóa của doanh nghiệp FDI

Từ ngày 18/10/2026, Nghị định số 342/2026/NĐ-CP ngày 3/9/2026 bắt đầu có hiệu lực.

Nghị định quy định chi tiết về hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hóa của nhà đầu tư nước ngoài, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Quy định mới liên quan đến nhiều nội dung như quyền xuất khẩu, quyền nhập khẩu, quyền phân phối và các trường hợp phải có Giấy phép kinh doanh.

Do đó, doanh nghiệp FDI có hoạt động xuất nhập khẩu hoặc phân phối hàng hóa tại Việt Nam cần rà soát phạm vi kinh doanh, nhóm hàng hóa đang thực hiện và các điều kiện giấy phép tương ứng.

7. Thay đổi thủ tục tại cửa khẩu cảng

Nghị định số 289/2026/NĐ-CP ngày 21/7/2026 có hiệu lực từ 01/10/2026, quy định về quản lý, bảo đảm an ninh, trật tự tại cửa khẩu cảng do Bộ Công an quản lý.

Quy định mới bao gồm các thủ tục liên quan đến:

• Người và tàu thuyền xuất nhập cảnh, quá cảnh;
• Tàu thuyền chuyển cảng đi, chuyển cảng đến;
• Giấy phép đi bờ đối với thuyền viên;
• Giấy phép xuống tàu.

Các doanh nghiệp vận tải, đại lý hàng hải và đơn vị có hoạt động liên quan đến tàu thuyền tại cửa khẩu cảng cần cập nhật quy trình mới để chuẩn bị hồ sơ và thực hiện thủ tục phù hợp từ tháng 10/2026.

Doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần chuẩn bị gì trước các quy định mới?

Các chính sách có hiệu lực trong tháng 10/2026 tác động đến nhiều khâu khác nhau, từ khai báo, truyền nhận dữ liệu đến điều kiện kinh doanh và hoạt động tại cửa khẩu. Tùy vào loại hình hoạt động, doanh nghiệp nên chủ động:

• Kiểm tra các quy định mới có áp dụng đối với mặt hàng và loại hình xuất nhập khẩu của mình hay không;
• Rà soát quy trình khai báo và chứng từ đang sử dụng;
• Kiểm tra phần mềm, hệ thống truyền nhận dữ liệu điện tử với cơ quan Hải quan;
• Cập nhật biểu mẫu và chỉ tiêu khai báo mới;
• Kiểm tra lại giấy phép, điều kiện kinh doanh đối với những ngành hàng thuộc diện quản lý;
• Chủ động chuẩn bị hồ sơ trước khi hàng về để hạn chế thời gian xử lý và các chi phí phát sinh.

Việc cập nhật chính sách trước khi thực hiện lô hàng giúp doanh nghiệp hạn chế tình trạng hồ sơ phải bổ sung, điều chỉnh hoặc kéo dài thời gian làm thủ tục do áp dụng quy định mới.

• Nguồn tham khảo: Tạp chí Kinh tế – Tài chính
• Link tham khảo: Bảy chính sách mới doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần lưu ý từ tháng 10

Lưu ý: Nội dung bài viết mang tính chất tổng hợp thông tin. Doanh nghiệp nên đối chiếu văn bản pháp luật và hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền khi áp dụng cho từng trường hợp cụ thể.