Giá năng lượng tăng cao, chi phí vận tải biển gây áp lực lên doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Giá nhiên liệu thế giới biến động đang tạo thêm sức ép lên hoạt động vận tải biển và chuỗi cung ứng quốc tế. Khi chi phí khai thác tàu tăng, các hãng vận tải có xu hướng điều chỉnh phụ phí nhiên liệu, kéo theo chi phí vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu gia tăng. Tình trạng này đặt ra thách thức đối với nhiều ngành hàng có tỷ trọng chi phí logistics lớn như dệt may, nông sản và thủy sản.

Giá dầu tăng kéo theo chi phí vận tải biển leo thang

Nhiên liệu là một trong những yếu tố đầu vào quan trọng của ngành vận tải biển. Các hãng tàu phải sử dụng lượng lớn nhiên liệu để duy trì hoạt động khai thác, vận hành tàu và bảo đảm lịch trình vận chuyển trên các tuyến hàng hải quốc tế.

Theo bài viết đăng trên Tạp chí điện tử Doanh nhân trẻ ngày 31/10/2026, giá dầu thô thế giới đã tăng gần 14% trong tháng 10, nối tiếp chuỗi tăng giá kéo dài bốn tháng liên tiếp. Diễn biến này được cho là có liên quan đến căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông và những lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng.

Đặc biệt, eo biển Hormuz là một trong những tuyến hàng hải chiến lược đối với hoạt động vận chuyển dầu mỏ toàn cầu. Bất kỳ nguy cơ gián đoạn nào tại khu vực này cũng có thể tác động đến nguồn cung, giá nhiên liệu và tâm lý thị trường.

Khi giá dầu tăng, chi phí nhiên liệu phục vụ vận tải biển cũng chịu áp lực. Các hãng tàu có thể điều chỉnh giá cước hoặc bổ sung phụ phí để bù đắp phần chi phí phát sinh trong quá trình khai thác.

Điều này khiến doanh nghiệp xuất nhập khẩu phải đối mặt với nguy cơ tăng chi phí vận chuyển ngay cả khi khối lượng hàng hóa và kế hoạch giao nhận không thay đổi.

Phụ phí BAF tăng làm gia tăng chi phí vận chuyển container

Một trong những khoản chi phí chịu ảnh hưởng trực tiếp từ biến động giá nhiên liệu là phụ phí BAF (Bunker Adjustment Factor).

BAF là phụ phí điều chỉnh nhiên liệu do hãng tàu áp dụng nhằm bù đắp những biến động trong chi phí nhiên liệu phục vụ hoạt động vận tải. Khoản phí này có thể được điều chỉnh theo từng giai đoạn tùy thuộc vào chính sách của hãng tàu, tuyến vận chuyển và tình hình thị trường.

Theo thông tin được Tạp chí điện tử Doanh nhân trẻ dẫn từ Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), phụ phí BAF trên một số tuyến vận tải đi Bắc Mỹ và châu Âu đã tăng khoảng 15–25% trong vòng một tháng.

Việc điều chỉnh phụ phí có thể khiến tổng chi phí vận chuyển của doanh nghiệp tăng lên đáng kể, đặc biệt đối với những đơn hàng sử dụng số lượng lớn container.

Ngoài BAF, doanh nghiệp xuất nhập khẩu cũng cần quan tâm đến các khoản chi phí liên quan khác như:

• Cước vận tải biển: Khoản phí chính để vận chuyển hàng hóa từ cảng xuất khẩu đến cảng nhập khẩu.
• Phụ phí nhiên liệu BAF: Khoản phí điều chỉnh theo biến động giá nhiên liệu.
• Phụ phí mất cân đối container: Có thể phát sinh tại những tuyến vận tải có sự chênh lệch lớn về lượng container hàng xuất và hàng nhập.
• Phụ phí cảng và khai thác: Các khoản phí liên quan đến hoạt động xếp dỡ, xử lý và lưu chuyển container tại cảng.
• Chi phí lưu container, lưu bãi: Có thể phát sinh khi hàng hóa hoặc container không được giải phóng đúng thời hạn quy định.

Tùy theo tuyến vận chuyển và điều kiện hợp đồng, các khoản phí thực tế có thể khác nhau. Vì vậy, doanh nghiệp cần kiểm tra kỹ bảng báo giá, thời hạn hiệu lực và các điều kiện phụ phí trước khi xác nhận booking với hãng tàu.

Ngành dệt may, nông sản và thủy sản chịu nhiều áp lực

Chi phí vận tải biển tăng không chỉ ảnh hưởng đến các doanh nghiệp logistics mà còn tác động trực tiếp đến hoạt động xuất khẩu của nhiều ngành sản xuất.

Đối với doanh nghiệp dệt may, giá trị đơn hàng và thời gian giao hàng thường được xác định theo hợp đồng với đối tác nước ngoài. Khi chi phí vận chuyển tăng sau thời điểm chốt giá bán, doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong việc điều chỉnh giá xuất khẩu tương ứng.

Nếu không thể chuyển phần chi phí phát sinh sang người mua, khoản tăng thêm sẽ được tính trực tiếp vào chi phí thực hiện đơn hàng, làm giảm biên lợi nhuận.

Với ngành nông sản và thủy sản, áp lực còn đến từ đặc thù bảo quản và thời gian vận chuyển. Nhiều mặt hàng cần được duy trì điều kiện nhiệt độ phù hợp trong suốt hành trình, khiến doanh nghiệp khó trì hoãn việc giao hàng để chờ giá cước giảm.

Bên cạnh cước vận tải, doanh nghiệp còn phải tính đến chi phí điện năng cho container lạnh, bảo quản hàng hóa và những rủi ro phát sinh nếu lịch trình vận chuyển bị thay đổi.

Trong trường hợp hàng hóa phải lưu kho hoặc lưu container lâu hơn dự kiến, tổng chi phí logistics có thể tiếp tục tăng.

Đặc biệt, đối với những doanh nghiệp ký hợp đồng xuất khẩu với mức giá cố định, khả năng điều chỉnh giá bán khi chi phí đầu vào biến động thường không dễ dàng. Điều này khiến việc dự toán chi phí vận chuyển và lựa chọn phương án logistics trở thành yếu tố quan trọng trong quá trình kiểm soát lợi nhuận.

Doanh nghiệp logistics cần chủ động phương án ứng phó

Trước biến động của thị trường năng lượng, các doanh nghiệp logistics cần tăng cường khả năng kiểm soát chi phí và linh hoạt trong tổ chức vận chuyển.

Một số giải pháp có thể được cân nhắc gồm:

Đa dạng hóa phương án vận chuyển

Doanh nghiệp nên đánh giá các tuyến vận tải và phương thức vận chuyển phù hợp với từng loại hàng hóa. Trong những trường hợp có điều kiện kết nối, việc kết hợp đường biển, đường bộ hoặc đường sắt có thể tạo thêm lựa chọn trong tổ chức chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, phương án thay thế cần được đánh giá dựa trên tổng chi phí, thời gian vận chuyển và yêu cầu giao nhận thực tế, thay vì chỉ so sánh giá cước của từng phương thức.

Đàm phán hợp đồng vận tải dài hạn

Đối với doanh nghiệp có lượng hàng xuất nhập khẩu ổn định, việc xây dựng hợp đồng vận tải dài hạn với hãng tàu hoặc đơn vị logistics có thể hỗ trợ kiểm soát ngân sách.

Các điều khoản về thời hạn hiệu lực báo giá, cơ chế điều chỉnh phụ phí nhiên liệu và trách nhiệm của các bên cần được quy định rõ để hạn chế rủi ro khi thị trường biến động.

Lập kế hoạch xuất nhập khẩu sớm

Việc chủ động kế hoạch giao hàng giúp doanh nghiệp có thêm thời gian lựa chọn lịch tàu, kiểm tra giá cước và chuẩn bị chứng từ. Điều này cũng hạn chế nguy cơ phải đặt chỗ gấp hoặc thay đổi lịch vận chuyển vào thời điểm cao điểm.

Kiểm soát toàn bộ chi phí logistics

Thay vì chỉ tập trung vào giá cước vận tải biển, doanh nghiệp cần tính toán tổng chi phí từ khâu nhận hàng, lưu kho, vận chuyển nội địa, khai báo hải quan đến khi hàng được giao tại điểm đích.

Việc kiểm soát đồng bộ các khoản phí sẽ giúp doanh nghiệp nhận diện những khâu có khả năng phát sinh chi phí và chủ động điều chỉnh kế hoạch phù hợp.

Triển vọng chi phí vận tải biển trong thời gian tới

Theo nhận định được Tạp chí điện tử Doanh nhân trẻ dẫn từ các nguồn phân tích thị trường, triển vọng giá năng lượng trong giai đoạn cuối năm vẫn chịu ảnh hưởng đáng kể từ tình hình địa chính trị và quyết định điều tiết sản lượng của OPEC+.

Trong kịch bản căng thẳng tại các tuyến hàng hải chiến lược tiếp tục gia tăng, giá dầu thô có khả năng tiến đến ngưỡng 90 USD/thùng. Tuy nhiên, đây là một kịch bản dự báo, không phải mức giá chắc chắn sẽ xảy ra.

Đối với thị trường vận tải biển, diễn biến giá nhiên liệu sẽ tiếp tục là yếu tố doanh nghiệp cần theo dõi khi xây dựng kế hoạch xuất nhập khẩu và dự toán ngân sách logistics.

Trong bối cảnh chi phí đầu vào biến động, doanh nghiệp không nên chỉ lựa chọn đơn vị vận chuyển dựa trên mức giá thấp nhất. Khả năng tư vấn tuyến vận chuyển, kiểm soát phụ phí, xử lý chứng từ và phối hợp giao nhận cũng là những yếu tố quan trọng để hạn chế chi phí phát sinh.

• Nguồn tham khảo: Tạp chí điện tử Doanh nhân trẻ
• Link tham khảo: https://doanhnhantrevietnam.vn/bao-gia-nang-luong-leo-thang-chi-phi-van-tai-bien-de-doa-bien-loi-nhuan-det-may-nong-san-d29426.html