TP. Hồ Chí Minh hướng tới vai trò “trung chuyển dòng vốn” cho kinh tế biển

Trong chiến lược xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh (VIFC-HCMC), tài chính hàng hải đang được xác định là một trong những trụ cột quan trọng. Tuy nhiên, mục tiêu không chỉ dừng ở việc hình thành một nền tảng giao dịch đơn lẻ, mà xa hơn là phát triển một hệ sinh thái tài chính toàn diện phục vụ toàn bộ chuỗi giá trị kinh tế biển.

Từ “cảng hàng hóa” đến “cảng dòng vốn”

TP. Hồ Chí Minh vốn sở hữu lợi thế lớn về vị trí địa lý và hệ thống cảng biển trọng điểm như Cần Giờ hay Cái Mép – Thị Vải. Những khu vực này đóng vai trò trung chuyển hàng hóa quy mô lớn, tạo nền tảng cho tăng trưởng logistics và thương mại quốc tế.

Tuy nhiên, để tối ưu giá trị, hạ tầng vật lý là chưa đủ. Điều cần thiết là một “hạ tầng tài chính” song hành, nơi các dòng vốn, công cụ tài chính và dịch vụ hỗ trợ được vận hành hiệu quả. Đây chính là vai trò mà VIFC-HCMC hướng tới.

Thay vì chỉ thu lợi từ hoạt động bốc dỡ và logistics, TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu trở thành điểm đến của dòng tiền toàn cầu liên quan đến vận tải biển, chuỗi cung ứng và thương mại quốc tế.

Hình thành hệ sinh thái tài chính hàng hải

Mô hình được đề xuất dựa trên việc kết nối trực tiếp giữa hoạt động cảng biển và thị trường tài chính. Dữ liệu từ vận đơn, hợp đồng vận tải, dòng tiền logistics hay kho bãi sẽ được chuẩn hóa và chuyển hóa thành tài sản tài chính.

Trên nền tảng này, nhiều sản phẩm có thể được phát triển như:

Tài trợ thương mại và chuỗi cung ứng
Bảo hiểm hàng hải và bảo hiểm trách nhiệm cảng
Quỹ đầu tư hạ tầng cảng biển
Trái phiếu xanh (blue bond) và tài chính bền vững
Chứng khoán hóa dòng tiền logistics
Cho thuê tài chính tàu biển và thiết bị cảng
Các công cụ phòng ngừa rủi ro về tỷ giá, nhiên liệu, cước vận tải

Điểm cốt lõi nằm ở khả năng “tài chính hóa” dòng tiền và tài sản trong ngành hàng hải. Những nguồn thu ổn định từ cảng, kho bãi hay dịch vụ logistics hoàn toàn có thể được cấu trúc thành sản phẩm đầu tư để thu hút vốn dài hạn từ quốc tế.

Đặc biệt, các dự án cảng xanh và logistics phát thải thấp sẽ có lợi thế tiếp cận nguồn vốn ESG – xu hướng đang ngày càng phát triển trên toàn cầu.

Hướng tới thị trường vốn hàng hải quốc tế

Tham vọng của TP. Hồ Chí Minh không chỉ là thu hút FDI vào từng dự án riêng lẻ, mà là xây dựng một thị trường vốn hàng hải mang tính quốc tế.

Để làm được điều đó, cần hội tụ các yếu tố như:

Khung pháp lý tiệm cận chuẩn quốc tế
Cơ chế sandbox cho thử nghiệm tài chính
Giao dịch bằng ngoại tệ
Hệ thống bảo vệ nhà đầu tư minh bạch
Kết nối với các định chế tài chính toàn cầu

Khi những điều kiện này được thiết lập, nhà đầu tư quốc tế có thể tham gia vào hệ sinh thái hàng hải Việt Nam thông qua nhiều hình thức linh hoạt: góp vốn, trái phiếu dự án, quỹ đầu tư, bảo hiểm hay tài trợ thương mại.

Cơ hội cho một trung tâm tài chính mới nổi

Bối cảnh quốc tế hiện nay đang mở ra cơ hội đáng kể cho các trung tâm tài chính mới. Sau khủng hoảng 2008, nhiều ngân hàng truyền thống đã thu hẹp hoạt động tài trợ vận tải biển, tạo ra khoảng trống cho các mô hình tài chính mới.

Thay vì cạnh tranh trực tiếp với các trung tâm lâu đời như London hay Singapore, các thị trường đi sau có xu hướng tập trung vào những phân khúc chuyên biệt như:

Tài trợ chuỗi cung ứng
Cho thuê tài chính tàu biển
Sản phẩm tài chính gắn với logistics

Đây được xem là hướng đi thực tế, phù hợp với năng lực và bối cảnh của Việt Nam.

Song song đó, xu hướng chuyển đổi sang phát thải ròng bằng 0 (Net-Zero) cũng đang thúc đẩy nhu cầu tài chính xanh trong ngành hàng hải. Đây là cơ hội để TP. Hồ Chí Minh định vị ngay từ đầu như một trung tâm tài chính hàng hải bền vững.

Vai trò kết nối của hệ sinh thái hàng hải

Các đề xuất gần đây cũng cho thấy việc hình thành Trung tâm Hàng hải quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh sẽ đóng vai trò bổ trợ quan trọng. Trung tâm này có thể cung cấp dữ liệu, dòng chảy hàng hóa và các giao dịch nền tảng cho hệ thống tài chính.

Theo ước tính, riêng hoạt động điều hành của một trung tâm hàng hải quốc tế có thể đóng góp thêm hàng tỷ USD mỗi năm cho nền kinh tế, đồng thời tạo ra hàng trăm nghìn việc làm chất lượng cao.

Quan trọng hơn, mô hình này giúp giữ lại phần giá trị gia tăng lớn trong nước, thay vì để dòng tiền và dịch vụ tài chính chảy ra nước ngoài như trước đây.

Yếu tố quyết định: “lớp tài chính”

Dù tiềm năng lớn, yếu tố then chốt vẫn nằm ở khả năng xây dựng “lớp tài chính” vững chắc. Điều này bao gồm:

Hệ thống pháp lý phù hợp
Danh mục sản phẩm tài chính đa dạng
Khả năng kết nối với thị trường vốn quốc tế

Nếu không hoàn thiện được lớp nền này, phần giá trị cao nhất của chuỗi hàng hải vẫn sẽ thuộc về các trung tâm tài chính nước ngoài.

Trong dài hạn, nếu tận dụng tốt xu hướng dịch chuyển dòng vốn và lựa chọn đúng phân khúc phát triển, TP. Hồ Chí Minh hoàn toàn có thể nâng tầm vị thế. Không chỉ là điểm trung chuyển hàng hóa, thành phố còn có cơ hội trở thành “cảng trung chuyển dòng vốn” cho kinh tế biển của Việt Nam và khu vực.